لیکویید شدن (Liquidation)، کال مارجین شدن (Margin Call) یا همان بسته شدن حساب معاملاتی، یکی از بدترین اتفاقاتی است که میتواند برای هر تریدر رخ بدهد. لیکوئید شدن معمولا بیشتر در بازارهای مارجین و حساب های لوریج دار اتفاق می افتد. 

برای درک هر چه بهتر اهمیت لیکوئید شدن در ارزهای دیجیتال، شما را با یک مثال ساده از بازار بورس خودمان همراه می‌کنیم. در بازار بورس ایران سهم‌هایی مانند فولاد، فملی، وتجارت و مواردی از این دست ارزش بازار بسیار زیادی داشته و شما می‌توانید حتی چند میلیارد تومان را نیز در این سهم‌ها سرمایه گذاری کنید. برای خروج از چنین سهم‌هایی با این میزان سرمایه نیز با چالش خیلی زیادی روبرو نخواهید شد و می‌توانید در کمتر از چند ساعت، تمام دارایی‌های خود را به پول نقد تبدیل کنید. اما در این بین سهم‌هایی مانند لکما، کدما و مواردی از این دست هم هستند که کل ارزش بازار آن‌ها ممکن است به این اعداد و ارقام هم نرسد.

حال تصور کنید که چند میلیارد از این سهم‌های کوچک را خریداری کرده باشید. حتی در سودهای بالا نیز اصلا خریداری وجود ندارد که شما بتوانید پول خود را نقد نمایید. این موضوع مهم در بازار با عنوان میزان نقدینگی شناخته می‌شود که در بازار رازهای دیجیتال نیز دقیقا به همین ترتیب وجود دارد. شما باید بر اساس میزان ارزش بازار و معاملات روزانه یک ارز دیجیتال، سرمایه مورد نظر برای ورود به آن را در نظر بگیرید. در غیر این صورت ممکن است در یک دام بسیار بزرگ گرفتار شده و عملا حتی نتوانید تمام دارایی خود را به پول نقد تبدیل کنید. این مهم در بازار ارزهای دیجیتال با عنوان لیکوئید شدن شناخته می‌شود.

 لیکوئید شدن در هر سه جایگاه معنی می شود: 

1.وقتی میگوییم یک رمزارز لیکوئید است

لیکوئید بودن یا همان نقدینگی یک رمزارز، معیاری است که با آن راحتیِ تبدیل یک دارایی به دارایی دیگر را میسنجیم. در واقع نقدینگی یا لیکوئیدیتی، سرعت خرید و فروش در بازار ارزهای دیجیتال را مشخص میکند. یعنی در حالت لیکوئید شدن بالا، کاربر بدون نگرانی از افزایش یا کاهش قیمت میتواند با خیال راحت رمزارز را به پول نقد تبدیل کند. اما در لیکوئیدیتی پایین، کاربر نمیتواند دارایی خودش را خیلی سریع به پول نقد یا ارز دیجیتال های دیگر تبدیل کند. اگر هم تبدیل کند، روی قیمت آن تاثیر منفی میگذارد.

2.وقتی میگوییم یک صرافی ارز دیجیتال لیکوئید شده است

برای این که بتوانیم لیکوئید بودن یک صرافی را تشخیص دهیم، باید به ارزش سرمایه و بازار آن، زیاد بودن تعداد سفارش های خرید و فروش آن و همچنین اعتبار صرافی و توانایی آن در تامین سریع نقدینگی مورد نیاز تریدرها توجه کنیم. تریدرها معمولا علاقه بیشتری به صرافی های لیکوئید دارند، چون سرعت داد و ستد ارز دیجیتال در آنها خیلی بیشتر از صرافی های غیرلیکوئید است.

3.لیکوئید شدن کاربر در صرافی

مورد سوم، لیکوئید شدن تریدر است و وقتی به کار میرود که تریدر سرمایه خود را دست بدهد و خب قطعا با دو مورد قبلی که درباره آنها صحبت کردیم، تفاوت دارد. لیکوئید شدن تریدرها در معاملات مارجین و فیوچرز رخ میدهد. در این حالت تریدر از بازار وام میگیرد، اما به ‌دلیل پیشبینی اشتباهی که داشته، یک بخش یا کل سرمایه خود را در آن معامله از دست میدهد.

چرا لیکویید میشویم؟

نوع پوزیشن باز شده با قیمتی که در آن یک حساب لیکویید میشود مرتبط است.اگر پوزیشن باز شده، پوزیشن خرید یا لانگ باشد و قیمت دارایی مورد نظر از قیمت ورود کمتر شود، ابتدا حساب را وارد ضرر کرده و اگر ریزش قیمت ادامه پیدا کند، دارایی های حساب تسویه یا لیکویید میشود.

در نظر بگیرید که شما با دیدگاه صعودی و انتظار افزایش قیمت بیت کوین، اقدام به بازکردن پوزیشن لانگ در قیمت ۵۰۰۰۰ دلار با لوریج ۵ کرده اید. اگر قیمت بیت کوین بر خلاف انتظار شما در جهت نزولی حرکت کند و در صورتی که ۲۰ درصد افت قیمت را تجربه کند، حساب شما لیکویید خواهد شد.

در پوزیشن های شورت یا فروش نیز برعکس این موضوع اتفاق میفتد. اگر شما با مشخصات بالا وارد پوزیشن شورت شوید و قیمت ۲۰ درصد رشد را تجربه کند حساب شما لیکویید خواهد شد.

نکته حائز اهمیت، افزایش امکان لیکویید شدن حساب در صورت استفاده از لوریج های بالاتر است؛ چرا که هرچه لوریج معاملاتی افزایش یابد، درصد کمتری از تغییر قیمت منجر به لیکویید شدن حساب شما خواهد شد.

چگونه میتوانیم میزان لیکوئید بودن بازار را اندازه بگیریم؟

برای این کار معمولا دو روش استفاده میشود. یکی اندازه گرفتن حجم و دیگری هم شکاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش.

1.حجم

حجم در واقع همان تعداد سکه های معامله شده در یک بازار مشخص و در یک دوره زمانی معین است. حجم ترید‌های یک بازار، تعیین کنند‌ه جهت و مسیر حرکت کلی آن است. هرچه حجم تریدینگ یک بازار بیشتر باشد، خرید و فروش هم در آن بیشتر میشود. در نتیجه این بازار لیکوئید میشود. درضمن، در صورتی که حجم موردنظر بالاتر از روند بازار باشد، حالا چه در موج منفی قیمت ها باشد و چه در موج مثبت قیمت ها، نشان میدهد که بازار زیاد فعالیت میکند و در نتیجه میتواند روند کلی آن را پشتیبانی کند. در نهایت هم همه این موارد، باعث ثبات و پایداری هرچه بیشتر بازار میشود.

مثلا وقتی حجم معاملات یک ارز دیجیتال به یکباره کاهش چشمگیری پیدا میکند، شاید نشانگر این است که به زودی روند خرسی (Bear Market) طولانی در آن رخ میدهد. در صورتی که حجم تریدینگ کلی بازار، تغییرات قیمت را پشتیبانی نکند، میفهمیم که تعداد خیلی کمی از تریدر‌ها در حال پشتیبانی از ارز موردنظر در این قیمت هستند. در نتیجه، احتمالا قیمت ارز در این محدوده پایدار نمیماند. در واقع، افزایش قیمت آن هم بدون این که حجم تریدینگ زیادی داشته باشیم، حاکی از آن است که یک عده افراد برای رسیدن به اهداف پنهانی خودشان، قیمت را دستکاری کرده اند. به یاد داشته باشید که مبنای محاسبه حجم تریدینگ، معمولا دلار آمریکاست. اما حجم محاسبه شده میتواند به ۳ گروه کلی دسته بندی شود:

• حجم کلی تریدینگ یک کوین دیجیتالی
• حجم کلی مبادلات یک صرافی
• حجم کلی ترید بین ارز‌های مختلف

2.شکاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش

اگر به یک صرافی ارز‌های دیجیتالی بروید، دفتری را میبینید که در آن همه سفارشات خرید ایجاد شده توسط خریداران و همچنین همه سفارشات فروش ایجاد شده توسط فروشندگان نوشته شده‌ است. این دفتر معیار خیلی خوبی برای سنجش میزان لیکوئید بودن است، چرا که با کمک آن میتوان به لیکوئید بودن یا نبودن یک ارز پی برد. شما با استفاده از این دفتر باید شکافی که بین قیمت های پیشنهادی برای خرید و فروش یک ارز دیجیتالی وجود دارد را ارزیابی و بررسی کنید. در واقع این شکاف، نشان دهنده تفاوت های موجود بین قیمت پیشنهادی و قیمت درخواستی برای هر ارز دیجیتالی است. حالا شاید سوال پیش بیاید که قیمت پیشنهادی چیست؟ قیمت پیشنهادی، در واقع قیمتی است که یک خریدار مایل به پرداختن آن برای یک ارز است و قیمت درخواستی هم، قیمتی است که یک فروشنده در ازای ارزی که در اختیار دارد، میپذیرد.

طبیعتا در هر بازاری، فروشندگان میخواهند تا جای ممکن دارایی خود را با قیمت بالاتری بفروشند تا به سود بیشتری برسند، آن هم درحالی که خریداران، دقیقا عکس این قضیه را میخواهند. شما میتوانید شکاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش را با محاسبه تفاوت بین پایین ترین قیمت درخواستی (یعنی همان قیمت فروش) و بالاترین قیمت پیشنهادی (یعنی همان قیمت خرید) به دست بیاورید. هرچه این شکاف قیمتی کمتر باشد، نشان دهنده لیکوئید بودن بیشتر بازار آن است، در نتیجه در بازار‌هایی که درجه لیکوئید بودن کمتری دارند شکاف قیمتی بین خرید و فروش بیشتر است. در این نوع بازارها شما باید در قیمت های بالاتری اقدام به خرید کرده یا در قیمت پایین تری دارایی خود را بفروشید.

بررسی روش های جلوگیری از لیکویید شدن

به منظور جلوگیری از لیکویید شدن یک حساب ملزم به توجه و استفاده از تکنیک های مدیریت سرمایه و مدیریت حساب و همچنین مدیریت معاملات هستیم. برخی از این نکات و تکنیک ها نیازمند تمرین میباشند و برخی دیگر باید قبل از وارد شدن به معامله رعایت شوند. در ادامه تعدادی از مهمترین نکات به منظور جلوگیری از لیکویید شدن حساب را با هم بررسی خواهیم کرد:

استفاده از لوریج پایین تر

حتما این را میدانید که هرچقدر میزان اهرم معاملاتی یا لوریج یک معامله افزایش یابد، برابر با افزایش احتمال لیکویید شدن و نابودی سرمایه شماست. به عنوان مثال اگر شما معامله ای را با لوریج ۵ باز کنید، در صورت نوسان ۲۰ درصدی قیمت و حرکت بر خلاف تحلیل شما، حساب شما لیکویید خواهد شد.

اگر همان معامله را با لوریج ۱۰ باز کنید تنها با نوسان ۱۰ درصدی قیمت برخلاف تحلیل شما، حساب شما لیکویید میشود. با توجه به پر نوسان بودن بازار ارزهای دیجیتال و به منظور جلوگیری از لیکووید ارز دیجیتال، استفاده از حساب هایی با لوریج کمتر توصیه میشود.

استفاده از استراتژی معاملاتی مکتوب

داشتن برنامه معاملاتی و عمل کردن به صورت کاملا سنجیده در معاملات بازار رمزارزها، از نکات بسیار پر اهمیت محسوب میشود. داشتن استراتژی معاملاتی به حساب شما نظم و برنامه میدهد و شمارا در مسیر معاملاتی درست و مشخص شده ای قرار میدهد. استراتژی مکتوب معاملاتی دیدگاه شما را به چارت مشخص تر کرده و نقاط ورود و خروج بهینه ای را برای شما به ارمغان می آورد.

علاوه بر تمامی این دست آوردها، استراتژی مکتوب باعث انجام معاملاتی مشخص شده که قابلیت تجزیه و تحلیل و همچنین بهینه سازی بیشتری را دارند. بررسی معاملات گذشته باعث رفع اشتباهات و ایرادات معاملات و همچنین حالات احساسی معامله گر خواهد شد. داشتن استراتژی معاملاتی و مدیریت سرمایه دقیق، حساب شما را در برابر لیکویید شدن ایمن خواهد کرد.

شروع معامله گری با سرمایه کم

به منظور آشنایی با ساز و کار بازار و شناخت فرصت های معاملاتی توصیه میشود در ابتدا با سرمایه کمی معاملات خود را شروع کنید. با این روش در صورت اشتباه بودن تحلیل ها و استراتژی خود، ضررهای سنگین و جبران ناپذیری را تجربه نخواهید کرد؛ همچنین به منظور در امان ماندن سرمایه خود از خطر لیکویید شدن، باید قبل از ورود به معامله مقدار سرمایه ای دقیق را برحسب مارجین اصلی وارد معامله کنید.

به این نکته نیز توجه کنید که با استفاده از لوریج و افزایش حجم سرمایه از این طریق، نیاز به استفاده از تمام سرمایه در یک معامله نیست؛ چرا که استفاده از تمام سرمایه در یک پوزیشن خطر بزرگی را برای حساب شما به وجود خواهد آورد.

استفاده از حد ضرر و حد سود

استفاده از ابزارهای حد ضرر و حد سود که از ابزار های مدیریت سرمایه محسوب میشوند، بهترین راه برای جلوگیری از لیکویید شدن است. استفاده از این ابزار به مدیریت ریسک هر پوزیشن بستگی دارد. در مرسوم ترین حالت تعیین کردن ریسک به ریوارد، میتوان به ریسک به ریوارد یک به سه اشاره کرد.

در این حالت معامله گر تصمیم به باز کردن یک معامله در ازای یک ضرر و به دست آوردن سه سود میگیرد. باید توجه داشت که حدضرر و حد سود را نباید بعد از باز کردن پوزیشن تغییر داد.

به دنبال انتقام از بازار نباشید

معامله گران حرفه ای بر این باورند که ضرر کردن و فعال شدن Stop Loss جزئی از بازار است و نمیتوان از آن اجتناب کرد. برخی از معامله گران تازه کار و آماتور بعد از اینکه در یک معامله ضرر میکنند، به سرعت و با ذهنیت انتقام از بازار وارد پوزیشن بعدی میشوند و با انجام رفتارهایی عجیب مانند افزایش حجم معامله و یا تغییر قیمت مشخص شده برای استاپ لاس راه را برای لیکویید شدن حساب خود هموار میکنند.

این رفتار ها در نتیجه به نابودی حساب و لیکویید شدن سرمایه منتهی میشود؛ بهتر است در این شرایط تریدر از انجام معامله صرف نظر کند و به بررسی مشکل پیش آمده بپردازد تا استراتژی معاملاتی خود را بهینه تر کند.

شت کوین ها را معامله نکنید

بازار ارزهای دیجیتال به دلیل نوظهور بودن این بازار و عمق پایینتر نسبت به سایر بازارهای مالی نوسانات زیادی را تجربه میکند. در این بین، پروژه هایی به وجود می آیند که ارزشی واقعی نداشته و نهایتا با دستکاری حجم مارکت کپ توکن، به صورت کاملا مقطعی صعود و افول میکنند.

ناگفته نماند که ممکن است برخی از این پروژه ها که اصطلاحا شت کوین شناخته میشوند در یک بازه زمانی کوتاه سودهایی نجومی به سرمایه گذاران خود بدهد اما به یکباره روند تغییر کرده و به دلیل اسلیپیج به وجود آمده سرمایه گذاران قادر به فروش سکه های خود نیستند

نوسان این دسته از توکن ها نسبت به سایر توکن های با ارزش بازار کریپتو بسیار بیشتر است؛ بنابراین میتوانند به سرعت حساب شما را ضربه فنی کنند و منجر به لیکوید شدن شما شوند.

جمع بندی

بهتر است در هر بازاری که سرمایه گذاری میکنیم، ابتدا میزان ریسک های سرمایه گذاری آن بازار را برآورد کنیم تا لیکوئید نشویم. درضمن، هر کسی که میخواهد شروع به سرمایه گذاری کند، باید در درجه اول، میزان لیکوئید بودن هر بازار را ارزیابی و بررسی کند. این قضیه مهم و حیاتی است و نمیشود به راحتی از آن گذر کرد. سرمایه گذاری در یک بازار غیرلیکوئید موجب دشوار شدن کار شما در تریدینگ و متحمل شدن هزینه های زیاد میشود. شاخص های متعددی برای اندازه گیری لیکوئید شدن یک بازار وجود دارد که مهمترین آنها حجم و شکاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش است. حتما از این روش ها استفاده کنید تا در بازار پر ریسک ارز‌های دیجیتال، سرمایه گذاری امن تری داشته باشید.